{"id":549,"date":"2016-03-03T09:57:50","date_gmt":"2016-03-03T09:57:50","guid":{"rendered":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/pueblo-de-los-oficios\/la-nivera\/usos-de-la-nieve\/?lang=eu"},"modified":"2024-03-20T09:13:15","modified_gmt":"2024-03-20T09:13:15","slug":"elurraren-erabilerak","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/lanbideen-herria\/elur-zuloa\/elurraren-erabilerak\/","title":{"rendered":"Elur zuloa"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” global_colors_info=”{}” column_structure=”1_4,1_2,1_4″][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_audio audio=”https:\/\/almadiasdenavarra.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/Elur-zuloa.mp3″ title=”Elur zuloa” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_audio][et_pb_video src=”https:\/\/youtu.be\/4WKJypu_7qw” image_src=”https:\/\/almadiasdenavarra.com\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/nivera_exterior-300×225.jpg” play_icon_color=”#FFFFFF” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_video][et_pb_gallery gallery_ids=”3427,3445,3428,3431,3430,3429,3433,3435,3434″ posts_number=”10″ show_title_and_caption=”off” disabled_on=”on|on|off” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_2″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Antzinean, hozkailurik ez zegoenean, gizakiok elurra erabiltzen genuen jakiak fresko gordetzeko denbora luzez.<\/p>\n

Jakiak gordetzeaz gainera, elurrari esker edariak freskatzen ziren eta freskagarriak eta izozkiak prestatzen ziren; medikuntzan ere erabiltzen zen sukarra jaisteko eta zenbait gaixotasunen mina arintzeko.<\/p>\n

XVI. mendeaz geroztik zabaldu egin zen elurarren erabilera eta salerosketa, arestiko beharrak asetzeko xedez.<\/p>\n

Elur zuloaren eraikintza<\/strong><\/p>\n

Elur zuloak -elurtegiak edo izoztegiak ere deitzen ziren- elurra gordetzeko eraiki ziren zenbait herritan. Burgin \u201cnivera\u201d deitzen zioten gaztelaniaz.<\/p>\n

Elur zulo mota asko zegoen. Batzuk, Burgikoa bezala, lur azpian eraikita zeuden; forma zilindrikoa zuten eta estalki bat gainean izaten zuten elurra hobeki gordetzeko eta tenperatura beroak ekiditeko.<\/p>\n

Hormari eutsitako eskailera xume bati esker elurtegiaren barrenera jaisten ziren.
Hondoan, hustubide edota erreten baten bitartez ateratzen zen ura izotza urtu ahala.<\/p>\n

Ate batetik izotza edota elurra sartzen zuten polea baten laguntzaz.<\/p>\n

Gordetzea<\/strong><\/p>\n

Neguan elur zulotik ahalik eta hurbilen zegoen elurra jasotzen zuten. Urrunago baldin bazegoen, zamarien laguntzaz eramaten zuten.<\/p>\n

Batzuetan, elur gutxi bazegoen, ondoko erreken ertzeetako izotza hartzen zuten.<\/p>\n

Elurra biltegiratzeko, hondoaren gainean egurrezko zeharraga batzuk jartzen ziren, eta horien gainean ezpelak edota sasi lehorrak, hustubiderantz joandako ur urtuari bidea errazteko. Elurra eraman ahala, honelaxe jartzen zuten putzuan: lehendabizi, elurra zapaltzen eta izotza birrintzen zuten; ondoren, geruzaka metatzen zuten, hau da, elur multzoen artean lasto geruzak jartzen ziren isolatu eta hobeki gordetzeko.<\/p>\n

Elurra elurtegitik ateratzeko eta saltzeko garaia apiril edo maiatzean hasten zen. Handizkako salmenta nagusi zen: lastorik gabe saltzen zen eta erromatar balantzan pisatzen zuten elurra.<\/p>\n

Txikizkako salmenta zenean, plater-balantza erabiltzen zen: orduan, plater batek zulotxoak izan behar zituen nahitaez ura xukatzen uzteko.<\/p>\n

Elurraren merkataritza<\/strong><\/p>\n

La extracci\u00f3n de la nieve para su distribuci\u00f3n y venta comenzaba, por lo general, a partir de abril o mayo. Se vend\u00eda libre de paja al por mayor pes\u00e1ndola en la romana o al por menor mediante balanza de platillos, uno de ellos obligatoriamente agujereado para dejar escurrir el agua.<\/p>\n

Errentak eta baldintzak<\/strong><\/p>\n

Elurtegiak udalarenak izan ohi ziren oro har, interes orokorreko zerbitzu publikoa eta behar-beharrezkoa izaten zelako.<\/p>\n

Horrela, gizartearen beheko klasekoei ere errazten zitzaien elurra erosi ahal izatea. Udalak errentan ematen zuen elurz uloa urte hasierako hilabeteetan.<\/p>\n

Eskaintzaile handienari adjudikatzen zitzaion izoztegia.<\/p>\n

Ondoren, errentamenduaren baldintzak sinatzen zituzten, notarioaren aurrean egindako eskritura publikoaren bidez eta lekukoen zein fidatzaileen sinadurez.<\/p>\n

Kontratua sinaturik, errentariak elurra jaso, biltegiratu eta banatzeko betebeharra zuen; baldintza horiek bete ezean edo elur zuloan elurra falta baldin bazen, isuna jar zekiokeen. Horretaz gain, adjudikazioaren truke urteko errenta ordaindu behar zion udalari.<\/p>\n

Burgiko elur zuloa<\/strong><\/p>\n

Burgiko Erdi Aroko elur zuloaren gaineko dokumentu gutxi dago.<\/p>\n

Artxibategietan gorde diren idazki zaharrek -XVII. mendekoek, alegia- esaten digute nola gorde behar zen elurra, hots \u201carretaz, garbi, gogor, bero handiari aurre egiteko moduan\u201d.<\/p>\n

Burgiko elurtegia hornitu eta betetzeko 1669. urteko ordenantzak honela agintzen zuen: \u201cel arrendador tiene la obligaci\u00f3n de inchir (bete) la nevera a su costa, y prober de la niebe necesaria a todos los vecinos abitantes y biandantes desde el d\u00eda que le fuere mandado\u201d.<\/p>\n

Pe\u00f1ako Ama Birjinaren Kofradiaren XVII. mendeko kontu-liburuan agertzen dira kofradiakideen bazkarietarako elurra erosteagatik egindako gastuak.<\/p>\n

1669. urteko udal aktek ere erakusten digute 90 errealen truke eman ziotela errentan elur zuloa Burgiko bizilagun Martin Glaria jaunari, urtebetez.<\/p>\n

Berritze lanak<\/strong><\/p>\n

2003. eta 2004. urteetan Nafarroako Almadiazainen Kultur Elkarteak bultzaturik, Burgiko zenbait bizilagun Erdi Aroko elur zulo zahar hau berritzen eta egokitzen aritu ziren auzolanean.<\/p>\n

Bertako ondare historikoa eta etnologikoa berreskuratzeko lanetan Burgiko Udalak eta Erronkariko Naturaren Zentroak ere lagundu zuten. Nafarroako Gobernuaren Ingurumen Departamentuak eta Caja Navarra Fundazioak diruz lagundu zuten.<\/p>\n

Birgaitze lanak honako hauek izan ziren: belar-sastrakak kendu eta ingurunea garbitu; elur zuloaren barnealdea hustu; putzuaren hormak berregin; jaisteko eskalinata konpondu; oholtxez egindako estalki koniko bat eraiki eta sarrerako aterainoko eskailerak egin; atea, baranda eta forjazko burdin sarea jarri; ingurunea atondu; seinaleak jarri; eta ondare historiko hau ikertu eta ezagutzera eman.<\/p>\n

Azkenik, goraipatzeko modukoa da boluntarioek lan honetan izan zuten partehartze handia.<\/p>\n

Boluntario gehienak Burgiko bizilagunak izan ziren. Horiei guztiei gure esker ona eman nahi diegu emandako laguntza eskuzabalagatik eta egindako lan eskergagati<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_sidebar _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” area=”et_pb_widget_area_2″ hover_enabled=”0″ sticky_enabled=”0″][\/et_pb_sidebar][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antzinean, hozkailurik ez zegoenean, gizakiok elurra erabiltzen genuen jakiak fresko gordetzeko denbora luzez. Jakiak gordetzeaz gainera, elurrari esker edariak freskatzen ziren eta freskagarriak eta izozkiak prestatzen ziren; medikuntzan ere erabiltzen zen sukarra jaisteko eta zenbait gaixotasunen mina arintzeko. XVI. mendeaz geroztik zabaldu egin zen elurarren erabilera eta salerosketa, arestiko beharrak asetzeko xedez. Elur zuloaren eraikintza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":534,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"

\"OLYMPUS<\/p>

Antiguamente, cuando no exist\u00edan los frigor\u00edficos, el hombre descubri\u00f3 en la nieve el remedio para conservar frescos los alimentos durante un tiempo prolongado.<\/p>

Con ella se refrescaban tambi\u00e9n las bebidas o se elaboraban refrescos y helados; incluso en el terreno de la medicina ten\u00eda importantes aplicaciones terap\u00e9uticas en procesos febriles o para aliviar ciertas enfermedades.<\/p>

Fue a partir del S. XVI cuando se generaliz\u00f3 el uso y comercio de la nieve con estas finalidades.<\/p>

\u00a0<\/p>

\"oficiosnivera14\"<\/p>","_et_gb_content_width":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-549","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=549"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/549\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16712,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/549\/revisions\/16712"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/534"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}