{"id":499,"date":"2016-03-07T12:03:29","date_gmt":"2016-03-07T12:03:29","guid":{"rendered":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/pueblo-de-los-oficios\/lavanderas\/intoduccion\/?lang=eu"},"modified":"2024-03-20T08:59:00","modified_gmt":"2024-03-20T08:59:00","slug":"intoduccion","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/lanbideen-herria\/latsariak\/intoduccion\/","title":{"rendered":"Latsariak"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_4,1_2,1_4″ _builder_version=”4.16″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_audio audio=”https:\/\/almadiasdenavarra.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Latsariak.mp3″ title=”Latsariak” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_audio][et_pb_video src=”https:\/\/youtu.be\/B16wGl9cvRc” image_src=”https:\/\/almadiasdenavarra.com\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/lavanderas_en_burgui_copia_red.jpg” play_icon_color=”#FFFFFF” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_video][et_pb_gallery gallery_ids=”3557,3561,3560,3559,3558″ posts_number=”10″ show_title_and_caption=”off” disabled_on=”on|on|off” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_2″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Latsatzea edo ibaian arropa garbitzea, eta horrekin loturiko prozesu osoa, etxe guztietan burutzen zen antzinako jarduna zen. Horretaz emakumeak arduratu ohi ziren eta zeregin hori, ibaia topaleku zela, benetako ekitaldi sozial bilakatzen zuten.<\/p>\n

Burgin Ezka ibaian biltzen ziren, Errotako presa eta zubiaren beheko aldeko tartean, hain zuzen. Bertan latsariek jantziak xaboituz eta uretan eraginez horien zikinkeriari eta ur izoztuei aurre egin behar izaten zieten. Lan nekeza izaten zen, horregatik, emakumeak hori samurtzen saiatzen ziren solasean, kantuan, elkarri isilpeko kontuen berri emanez edo almadiazainen etorreraren zain.<\/p>\n

Arropa garbitzea<\/strong><\/p>\n

Gaur egun zaila zaigu lehengo emakume haiek irudikatzea, ibai bazterrean makurtuta eta belaunak zurezko kaxoi baten barruan iltzatuta, horren gainean txirrista baten moduan jartzen zen garbitzeko ohol ondulatuan jantziak xaboiaz igurtzi eta igurtzi.<\/p>\n

Etxean egindako xaboi naturalak ziren, animalien gantzak erabilita eta sosa zegokion neurrian nahastuta, garbitzeko zein zauriak sendatzeko baliatzen zituztenak.<\/p>\n

Emakume haiek, ibai bazterrean euririk egiten ez bazuen eta Batan iturrian haizea bazebilen edo euria ari bazuen, gure landa-paisaiaren irudi ziren XX. mendea aski aurreratua zelarik.<\/p>\n

Arropa zuritzea<\/strong><\/p>\n

Latsatu ondoren, etxean bokata edo gobada egiten zen, hau da, errautsaz eta ur beroaz arropa zuritzea. Horretarako, lehenik, xukadera baten gainean zumezko saski bat paratzen zen (lehenago zurezkoa eta geroago zinkezkoa izan zena); gero, arropaz bete, trapu batez estali eta gainean errautsa jartzen zen; eta azkenik, ura isurtzen zen.<\/p>\n

Errautsa mendeetan erabili da arropa zuritzeko. Horrek badu bere zergatia. Ur beroa errauts gainera isurtzean sodio eta potasio karbonatoak disolbatu eta erauzi egiten ditu, ondoren horiek traputik iragazi eta arropara zabaltzen dira. Oraindik ez da asmatu gure amonen teknika hark adina zuritzen duen lixiba edo produkturik.<\/p>\n

Oroitzapena eta gorazarrea<\/strong><\/p>\n

Gaur egun ez ditugu latsariak ikusten ibaian igurzten, jantziak xukatzen eta izarak bihurritzen\u2026 ezta jantzi bustien balde astunak gainean zubia zeharkatzen ere; ez ditugu hotzak ubeldutako edo xaboiaren sosak erretako eskuak ikusten. Eraman handiko emakume saiatu haien belaunaldiak betiko joan ziren.<\/p>\n

Gaur egungo gure bizimodu erosotik, horiei guztiei lanaren merezimendua aitortu eta beren nekeengatik gure miresmena erakutsi nahi diegu.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_sidebar area=”et_pb_widget_area_2″ _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_sidebar][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Latsatzea edo ibaian arropa garbitzea, eta horrekin loturiko prozesu osoa, etxe guztietan burutzen zen antzinako jarduna zen. Horretaz emakumeak arduratu ohi ziren eta zeregin hori, ibaia topaleku zela, benetako ekitaldi sozial bilakatzen zuten. Burgin Ezka ibaian biltzen ziren, Errotako presa eta zubiaren beheko aldeko tartean, hain zuzen. Bertan latsariek jantziak xaboituz eta uretan eraginez horien zikinkeriari eta ur izoztuei aurre egin behar izaten zieten. Lan nekeza izaten zen, horregatik, emakumeak hori samurtzen saiatzen ziren solasean, kantuan, elkarri isilpeko kontuen berri emanez edo almadiazainen etorreraren zain. Arropa garbitzea Gaur egun zaila zaigu lehengo emakume haiek irudikatzea, ibai bazterrean makurtuta eta belaunak zurezko kaxoi baten barruan iltzatuta, horren gainean txirrista baten moduan jartzen zen garbitzeko ohol ondulatuan jantziak xaboiaz igurtzi eta igurtzi. Etxean egindako xaboi naturalak ziren, animalien gantzak erabilita eta sosa zegokion neurrian nahastuta, garbitzeko zein zauriak sendatzeko baliatzen zituztenak. Emakume haiek, ibai bazterrean euririk egiten ez bazuen eta Batan iturrian haizea bazebilen edo euria ari bazuen, gure landa-paisaiaren irudi ziren XX. mendea aski aurreratua zelarik. Arropa zuritzea Latsatu ondoren, etxean bokata edo gobada egiten zen, hau da, errautsaz eta ur beroaz arropa zuritzea. Horretarako, lehenik, xukadera baten gainean zumezko saski bat paratzen zen (lehenago zurezkoa eta geroago zinkezkoa izan zena); […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":495,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"

[embed]https:\/\/youtu.be\/bG4HLEP35zE[\/embed]<\/p>

\u00a0<\/p>

El lavado de la ropa, con todo el proceso que ello implica, es una pr\u00e1ctica antiqu\u00edsima que se hac\u00eda all\u00e1 donde hubiese una vivienda habitada. De ello se ocupaban tradicionalmente las mujeres, y el r\u00edo era el escenario habitual de una tarea que ellas la convert\u00edan en un acto social.<\/p>

Las aguas del r\u00edo Ezka a su paso por Burgui, desde la presa\u00a0del molino hasta un poco m\u00e1s abajo del puente, eran
ese\u00a0lugar en donde las lavanderas se enfrentaban a la\u00a0suciedad\u00a0de la ropa\u00a0y a las g\u00e9lidas temperaturas del agua en la que enjabonaban y aclaraban. Labor dura, que ellas la hac\u00edan mucho m\u00e1s llevadera con sus tertulias, con sus canciones, con sus confidencias, o simplemente esperando el paso de los almadieros.
\"almadia_y_lavanderas_red\"
\"foto_antigua_lavanderas_copia_red\"<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>

\u00a0<\/p>","_et_gb_content_width":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-499","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=499"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/499\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16702,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/499\/revisions\/16702"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/almadiasdenavarra.com\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}